In het late voorjaar van 2001 was ik op vakantie in Zuid-Spanje, vooral om de bouwwerken uit Spanje's Islamitische periode, zoals het Alhambra in Granada en de Mesquita in Cordoba, met eigen ogen te zien. Ik las in mijn Lonely Planet hoe de Moslims in de loop van de late middeleeuwen werden teruggedreven tot in 1492 uiteindelijk het laatste bastion viel. In hetzelfde jaar "ontdekte" Columbus De Nieuwe Wereld en luidde zo een nieuw tijdperk in, waarvan ik in Sevilla overal de herinneringen tegenkwam: grote muurschilderingen getuigden van de successen die de Spanjaarden in deze nieuwe wereld hadden behaald. In Sevilla kwamen deze elementen uit de Europese geschiedenis - de bloei van de Islamitische cultuur en de koloniale overheersing door de Europese cultuur die daarop volgde - op een indrukwekkende wijze samen, en op meerdere manieren, merkte ik al snel.

Ik viel als folkliefhebber namelijk met mijn neus in de boter. In Sevilla was op dat moment één of ander wereldmuziekfestival gaande, met onder andere Natascha Atlas, die ik 's avonds in de ruïne van een oud klooster heb zien optreden. Maar eerder die dag liep ik plompverloren, compleet onbewust van wat er gaande was, een pleintje op waar tientallen alternatievelingen in de zinderende hitte stonden te springen op de loodzware hiphopbeats van de band die daar op het openluchtpodium speelde. Tussen het verbaal geweld van de rapper door hoorde ik samples van tabla's, hoge Indiaas klinkende stemmetjes en gewoon snoeiharde pokkeherrie. Dat was de eerste keer dat ik Fun-Da-Mental überhaupt hoorde. Ik was verkocht.

Je zou het misschien niet zeggen, maar ik was vroeger dol op rap en hiphop. Ik had mijn kast vol met cassettebandjes van tegenwoordig vergeten artiesten als Schoolly D, Erik B & Rakim, Boogie Down Productions en Public Enemy. Het gros van de hiphop van tegenwoordig is verslapt tot mierzoete R'n'B, waar zelfs het militante Public Enemy - bij hun optredens stonden aan weerskanten van het podium afro-amerikanen in legeruniform - zich aan schuldig is gaan maken. "In mijn tijd" was de muziek van Public Enemy gecentreerd om twee elementen: woede en politiek. Bijna elk nummer was een aanklacht tegen de achtergestelde positie van zwarten in de VS en het koloniale verleden van Europa. Gelukkig heeft Fun-Da-Mental die fakkel overgenomen.

Het leuke van Fun-Da-Mental is dat ze in tegenstelling tot Public Enemy - die als nazaten van zwarte slaven hun Afrikaanse muzikale roots hoogstens in de blues zouden kunnen vinden - nog stevige wortels in hun ethnische afkomst, in casu Pakistan, hebben. Dat maakt de muziek alleen al een politiek statement. Het beste voorbeeld daarvan is Full Metal Tabla: een tablasolo van een kwartier lang, waarvan het geluid zo grondig overstuurd is dat het gromt als een Aziatische tijger. In de muziek zijn regelmatig samples uit Bollywood-musicals te horen, en vaak doen tabla- en dholspelers en qawwalizangers mee. Vooral de Bollywoodsamples en de typische tablaritmes maken indruk, vooral als je al een beetje Indiase muziek kent. Die Bollywood-films, en de bijbehorende liedjes, zijn over het algemeen mierzoet met hun hoge vrouwenstemmetjes en kwelende mannenstemmen die altijd over de liefde zingen. Dat gekweel en die blije tablaritmes worden in al dat verbaal en muzikaal geweld van Fun-Da-Mental juist een krachtig politiek statement: no more mister nice guy, Ali laat niet meer over zich lopen. Het voorlopige hoogtepunt is wat mij betreft Ja Sha Taan, dat lome zware hiphop combineert met de extatische qawwali-zang van Nawish Ali Khan (familie van ...?). Het nummer is op EP verschenen onder de fijnzinnige naam Why America Will Go To Hell - en inderdaad, het klinkt als een fatwa van 6 minuut 23.

Toch vind ik ze politiek gezien niet zo gemakkelijk te plaatsen. Tuurlijk, op het eerste gezicht is het allemaal hartstikke extreem. Het boekje bij de CD "Erotic Terrorism" bevat een aantal gruwelijke foto's van martelingen en politieke moorden. In interviews noemen ze zich "fundamentalisten", op het podium veegt rapper Dee traditioneel zijn edele delen schoon met de Amerikaanse vlag en bandleider Aki Nawaz heeft wel verdacht veel sympathie voor Osama Bin Laden. Maar dat fundamentalisme mag je van mij met een korrel zout nemen als je je bedenkt dat voor veel orthodoxe moslims elke muziek taboe is, en de heren zien er sowieso niet uit als iemand die zijn leven inricht naar de boodschap van de Profeet. En op hun site en CD's maken ze veel promotie voor Amnesty International: een club die ik zelf ook van harte steun, maar toevallig weet ik ook dat de radikalinski's in links Nederland Amnesty als een multinational beschouwen die met zielige verhalen vooral donateurs trekt en "echte" gewetensgevangen - volgens de radikalinski's is dat o.a. de zwarte Amerikaan Mumia Abu Jamal - links laat liggen. Op de site van Fun-Da-Mental staat ook een link naar The Nation Of Islam: oogt ook heel radicaal (het is immers de beweging van wijlen Louis Farrakhan), maar aangezien "traditionele" moslims de Nation niet als Islamitische beweging erkennen lijkt het me een beetje ongepast voor een Pakistaanse moslim om daar uitgebreid reclame voor te maken. Maar goed, zoveel weet ik er ook niet van, ik zou het natuurlijk volkomen verkeerd kunnen hebben begrepen.

Ik ben het ook lang niet altijd met ze eens, maar dat hoeft ook niet. Ik ben het ook niet altijd eens met de ideëen die het anarchistische The Ex uitdraagt, en daar luister ik ook graag naar. Sterker nog, het is bij dit soort groepen juist het politieke radicalisme dat de muziek zo krachtig maakt. The Ex komt uit de Nederlandse kraakbeweging van de jaren '80, toen hele straten in Amsterdam in slagvelden veranderden als er panden werden ontruimd. En dat hoor je: het is muzikale semtex, zo energiek, zo krachtig en zo radicaal haaks op alles waar de burgermaatschappij voor staat (daar maak ik trouwens tot mijn volle tevredenheid deel van uit, maar dat terzijde). Bij een concert van The Ex hoor je de stenen door de ruiten vliegen, je ziet de verfbommen uit elkaar spatten op de ME-helmen, je ruikt bij wijze van spreken zelfs het traangas. Je hoeft het er niet mee eens te zijn om het te kunnen voelen, en zo is het ook met Fun-Da-Mental. Je hoort in hun muziek de woede van Brits-Aziatische immigranten over de discriminatie in de UK, over de aanvallen van de VS op Afghanistan en Irak, over de onderdrukking van de Palestijnen door Israël onder bescherming van de VS. Allemaal zaken waar ik waarschijnlijk een stuk genuanceerder tegenaan kijk dan zij, maar dat moet je gewoon even laten varen om van de muziek te kunnen genieten. Zelden nemen woede en extremisme zulke prachtige vormen aan.

30 juni 2003